نگاهی به پنجاهمین ساخته‌ وودی آلن، فستیوال ریفکین
نگاهی به پنجاهمین ساخته‌ وودی آلن، فستیوال ریفکین

کاراکتری که به کلاسیک‌ها احترام می‌گذارد و تجسمی است از روابط پیچیده فیلمساز با جهان پیرامون خود.

«فستیوال ریفکین» پنجاهمین ساخته «وودی آلن» فیلمساز برجسته امریکایی که در جشنواره فیلم سن سباستین در شهر زیبای ساحلی در اسپانیا که در قاب‌های ویتوریو استورارو، زیباییش دوچندان شده است می‌گذرد، روایت «مورت ریفکین»، هنرمند میانسال (والاس شاون) و شناخته شده‌ای است که در زندگی‌‌اش دچار تردیدها و نگرانی‌هایی در باب حرفه خود، عشق غیرقابل پاسخ، اختلافات فلسفی و خیانت‌های زناشویی شده است و در این بحبوحه، دچار نوعی پوچ‌انگاری شده و در نوشتار هم به مرحله‌ای رسیده که می‌پندارد، دیگر منبع خوبی برای نوشتن ندارد و طی کردن باقی مسیر را عبث می‌داند.
«فستیوال ریفکین» یکی دیگر از درام‌های خوش‌ساخت آلن است، درامی که در اوج اختصار و سادگی، جذاب و تماشایی است و آمیخته به طنز ویژه و رمانتیک خاص این کارگردان صاحب سبک.
شخصیت اصلی «فستیوال ریفکین»، از این جهت که مردی است که در زندگی‌اش به مشکلات فراوانی برخورده و دچار تردیدها و نگرانی‌های ‌زیادی شده است، یادآور چارچوب همیشگی فیلمساز است که حول محور کاراکتری تنها، رنجور، سرگشته و دچار یأس فلسفی و سردرگم  میان هستی و آنچه‌‌  هست،  می‌چرخد.
مرد فیلمسازی که سال‌هاست در حال نوشتن رمانی است که به سرانجام نرسیده و گویی در نوشتن به بن‌بست و در اصطلاح نوشتاری به شکست سه‌چهارم رسیده و علاوه بر این، در زندگی شخصی‌اش هم دچار شکست شده و کاملا بدین مساله آگاه است که در گورستان زناشویی با همسرش سو (جینا گرشان) به سر می‌برد. زوجی که آمدن‌شان به جشنواره سن سباستین هم نه تنها چیزی را عوض نمی‌کند و به اندک بهبود اوضاع کمک نمی‌کند، بلکه پای زن و مرد دیگری را به رابطه‌شان باز می‌کند.
این داستان اصلی تازه‌ترین ‌ساخته آلن ‌است، اما او در اینجا بیشتر از آنکه به مساله خیانت یا عدم تعهد در روابط بپردازد، به این اشاره دارد که چطور دو فرد متاهل ولی در اصل تنها که ازدواج‌ ناموفقی دارند، ممکن است رسیدن به آرامش را در دیگری بیابند و فردی را پیدا کنند که احساسات و دردهای‌شان را کمی درک کند و گوش شنوایی برای غم‌های‌شان باشد و در این رویارویی با دیگری، به نوعی از درد تنهایی‌شان کاسته شود. اما گویی رهایی از این تنهایی وجودی، هیچ‌ وقت شکل نمی‌گیرد و به‌زعم لویناس در نهایت در این حالت محض مرارت، درد و در رنج، قطعیتی را باز می‌یابند که تراژدی تنهایی را قوام می‌بخشد.
نکات  ظریفی در تازه‌ترین ساخته آلن وجود دارد که حایز اهمیت است، به‌طور مثال قرار دادن فستیوال فیلم به عنوان بستر داستان، بی‌شک نقش بسزایی در نشان دادن خیال‌پردازی‌های کاراکتر اصلی دارد و او که سال‌ها در مقام استادی، سینمای امریکا را خام می‌دانست و طرفدار سینمای اروپا بوده، حالا زمینه‌ای مهیا شده تا میان تصاویر سیاه و سفید سینمای محبوبش همچون سینمای فلینی، بونوئل و گدار غرق شود. البته آلن در میان رجعت به سینمای ناب اروپا و دیدن صحنه‌های سیاه و سفید فیلم، استراحتی هم به چشم مخاطب می‌دهد که شاید از تماشای تصاویر سراسر رنگی  و روشن «فستیوال ریفکین» خسته  شده  است.
و اما حضور در یک جشنواره فیلم و تماشای یک فیلم در همان جشنواره یک احساس عجیب، دوست داشتنی و خوشایندی است که مخاطب را به خوبی همراه می‌کند. آلن به زیبایی تمام فضای جشنواره را با جزییات قابل توجهی دوباره خلق و در سن سباستین میان معماری شگفت‌انگیز و سواحل گسترده کاوش می‌کند و به آرامی در کاراکتر اصلی خود گم می‌شود.
«فستیوال  ریفکین»  با  رویدادی هنری در سن سباستین شروع می‌شود و از این جهت نه فقط یک پدیده منفرد و یک فیلم بلکه مانند یک قطعه هنری زیبا می‌ماند و ثابت می‌کند وودی آلن در ۸۵ سالگی، هنوز هم می‌تواند قصه خوبی را تعریف، تصاویر خوش رنگ و لعابی را خلق کند و هنوز هم می‌تواند یک کمدی آشفته، با ته‌مایه‌های پوچ‌گرایانه  و البته فوق‌العاده خنده‌دار  بسازد.
ناگفته نماند که آلن در انتخاب بازیگران هم در «فستیوال ریفکین» به خوبی عمل می‌کند و انتخاب شاون برای شخصیت مورت، انتخاب بسیار ظریف و دقیقی است که به استانداردهای آلن نزدیک است. در واقع می‌توان صدای وودی آلن را در پس شخصیت اصلی داستان  شنید.
کاراکتری که به کلاسیک‌ها احترام می‌گذارد و تجسمی است از روابط پیچیده فیلمساز با جهان پیرامون خود.
در نهایت می‌توان گفت با اینکه «فستیوال ریفکین»، ممکن است نسبت به ساخته‌های درخشان و ماندگار این کارگردان کمی ضعیف به نظر برسد، ولی با داستانی قوی و پرداخت به نکاتی ظریف و همین‌طور دیالوگ‌های ماندگار، اثر لذت‌بخشی است که نه تنها رضایت طرفداران وودی آلن را به همراه خواهد داشت، بلکه مورد توجه مخاطب آشفته، غمگین و بی‌میل جهان ویروس‌زده این روزها  قرار خواهد گرفت.

منبع اعتماد