از دوران اوج تا روزهای افول هدیه تهرانی در سینما
از دوران اوج تا روزهای افول هدیه تهرانی در سینما

سالهای میانی دهه هفتاد، چندین چهره تازه را به سینمای ایران معرفی کرد که هدیه تهرانی یکی از آنها بود.

سالهای میانی دهه هفتاد، چندین چهره تازه را به سینمای ایران معرفی کرد که هدیه تهرانی یکی از آنها بود. بازیگری که با «شوکران» بهروز افخمی دیده شد و رفته رفته جای پایش را در سینمای ایران محکم کرد. در فاصله کوتاهی نام «هدیه تهرانی» به یک برند و اسم خاص در میان سینمادوستان تبدیل شد. حالت چهره و استایل خاص بازی او، برای مخاطبان سینما تازگی داشت و همین عاملی برای به سینما کشاندن علاقه‌مندان بود. خونسردی تهرانی در چهره و بیان، تا آن زمان در کمتر بازیگری دیده شده بود و برگی برنده برایش به حساب می‌آمد.

درخشش یک ستاره

هدیه تهرانی با ظاهری شبیه به زنان طبقه متوسط شهرنشین، می­توانست بخشی از مطالبات این طبقه اجتماعی را در فیلم­هایش نمایندگی کند. فیلم­های ساخته شده در سالهای پایانی دهه هفتاد نیز تا حدودی رنگ و بوی اجتماعی به خود گرفته و فضای سینما و موضوع فیلم­ها در حال پوست انداختن بود. همه چیز دست به دست هم می­داد تا بازیگر نوظهوری مثل هدیه تهرانی به خوبی دیده شود.

هرچه کارنامه بازیگری تهرانی تعداد فیلم­های بیشتری به خود می­دید، فیلم­های او نیز پخته‌­تر می­شد. او پس از بازی در فیلم­های گیشه­‌پسندی مثل «قرمز»، «دستهای آلوده» و «چتری برای دو نفر» در دو فیلم مهم آن سالها بازی کرد. نخست «کاغذ بی­خط» ناصر تقوایی بود که بازی­اش در این فیلم تحسین همگان را برانگیخت. تهرانی نقش زنی خانه­‌دار را در این فیلم بازی ­کرد که آرزوهایش در لوای زندگی روزمره در حال فراموشی و نابودی است.

کمتر فیلمی تا آن زمان با این قدرت روزمرگی­‌ها و چالش­های پیش­ روی یک زن خانه­‌دار را نشان داده بود. «کاغذ بی­خط» نظر مثبت منتقدان را به دنبال داشت و موجب تثبیت جایگاه تهرانی در سینمای اجتماعی شد. فیلمِ تقوایی در آن زمان، از معدود فیلم­هایی بود که دغدغه­ های  یک زن خانه­‌دار را محور قرار داد و تهرانی نیز به خوبی از پس نقش «رویا» در فیلم برآمد.

«خانه‌ای روی آب» فیلم اجتماعی و شاخص دیگری بود که هدیه تهرانی در آن بازی کرد. فیلم بهمن فرمان­آرا حرفهای زیادی برای گفتن داشت و توانست نظر مساعد مردم و مخاطبان را جلب کند. تهرانی در اوایل دهه هشتاد روزهای خوبی را پشت سر می­گذاشت. در مهم­ترین فیلم­های آن زمان بازی می­کرد و در نقش­هایش می­درخشید. تهرانی هم با بازی در فیلم­های تقوایی و فرمان­آرا، در میان منتقدان و مخاطبان جدی سینما جایگاه ویژه­ای پیدا کرد و هم با بازی در فیلم­های عامه­‌پسند، در میان تماشاگران عامه نیز محبوبیت داشت.

اتفاق مهمی به نام «چهارشنبه سوری»

با وجود تمامی اتفاق­های خوشایند، هنوز، اتفاق اصلی برای این بازیگر نیفتاده است. بازی در فیلم «چهارشنبه سوری» اصغر فرهادی اوج توانایی و شکوفایی تهرانی است. «چهارشنبه سوری» یک اتفاق مهم و خاص در کارنامه بازیگری هدیه تهرانی است و او را بیش از پیش در کانون توجه قرار داد. تهران در اوج تجربه و پختگی به «چهارشنبه سوری» رسید و یکی از ماندگارترین نقش­هایش را در یکی از مهم­ترین فیلم­های سینمای ایران بازی کرد.

او نقش زنی شکاک، افسرده­ حال و زودرنج را در قالب نقش «مژده» بازی می­کند که در برابر رفتارهای شوهرش مستاصل شده است. مژده نسبت به رفتار و کارهای شوهرش حساس است، احساس می­کند به او خیانت شده ولی توانایی ثابت کردن چیزی را ندارد، و همین سرآغاز سرخوردگی و در خود فرورفتن­ هایش است. تهرانی بار دیگر در قالب نقشی از زنان طبقه متوسط جامعه فرو رفت و بخشی از دغدغه ­ها و چالش­های آنان را پیش چشم سینمادوستان گذاشت.

سکانسی که مژده می­خواهد از طریق دریچه حمام صدای زن همسایه را بشنود و در مواجهه با خواهرش، درمانده و کلافه گریه می­کند به خوبی اوج استیصال و درماندگی یک زن را در زندگی مشترک نشان می­دهد. تهرانی به واسطه بازی در این نقش، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن را برای خود کرد و بار دیگر مهر تائیدی بر توانایی­هایش زد.

دوران افول

اما عجیب آنکه پس از «چهارشنبه سوری»، هر چه گذشت، ستاره این بازیگر در سینما کم­ سوتر شد. هرچند او پس از بازی در «چهارشنبه سوری» فیلم­هایی مثل «شیرین» عباس کیارستمی و « هفت دقیقه تا پاییز» علیرضا امینی را در کارنامه دارد، ولی دیگر نمی­تواند دوره درخشان بازی در فیلم­های فرهادی و تقوایی را تکرار کند. او در فیلم­ این کارگردان­ها، مثل یک ستاره می‌درخشید و نقش مهمی در بالا رفتن سطح کیفی فیلم­ها داشت. بازی­ او چنان به این فیلم­ها ضمیمه ­شده که علاقه­مندان به سینما هرگاه نام این فیلم­ها را در ذهن­شان مرور می­کنند، بازی هدیه تهرانی جلوی چشمان­شان می­آید.

از «چهارشنبه سوری» به این سو، دیگر نقش­های تهرانی درخشش گذشته را ندارد و فیلم­هایش به موفقیت­های زیادی دست پیدا نمی­کنند. دهه نود سال‌­های کم فروغی برای تهرانی دارد. دیگر از آن بازی­های خیره­کننده و نقش­های جذاب خبری نیست. حالا هدیه تهرانی در دوره­ای از افول قرار گرفته است. فیلم­هایی که بازی می­کند خیلی چنگی به دل نمی­زند یا نقش­هایی که برعهده می‌گیرد بسیار معمولی هستند. در این میان تنها «بدون تاریخ بدون امضا» نسبت به دیگران فیلم بهتری است که البته نقش تهرانی در آن خاص و ویژه نیست و فیلم بیشتر بر کاکل نوید محمدزاده و سعید آقایی می­چرخد.

بازی در «پل چوبی»، «آدت می­کنیم»، «دوئت»، «روزهای نارنجی» و چند فیلم دیگر، هیچ کدام نمی­توانند موفقیت­های گذشته را برای این بازیگر تکرار کنند. تمام این فیلم­ها، آثاری معمولی با بازی­های متوسط بازیگرانش هستند. تهرانی در این سالها در تعدادی فیلم معمولی، نقش‌های معمولی به عهده گرفته است. حالا دیگر نام هدیه تهرانی، خیلی کسی را برای سینما رفتن و فیلم دیدن وسوسه نمی­کند. فیلم­هایی که او بازی می­کند آثار مهم و شاخصی نیستند و بازی­های او هم دیگر چشم‌ها را خیره نمی‌کند. بازی در فیلم­هایی مثل «دوئت» و «روزهای نارنجی» نشان داد تهرانی چقدر از روزهایی که این بازیگر، نقش­های ماندگاری در سینما خلق می‌کرد فاصله دارد. شاید دیگر دورانی که نام هدیه تهرانی برای بخش زیادی از سینمادوستان جذابیت داشت، به سر آمده است.

هر بازیگری در هر جای دنیا دوران اوج و افولی دارد؛ این دوره برای برخی زود طی می­شود و برای برخی دیر. شاید تکرار موفقیت‌های گذشته برای تهرانی سخت و دشوار به نظر برسد، ولی نباید این نکته را فراموش کرد که این بازیگر در بخشی از تاریخ سینمای ایران نقش قابل توجهی دارد. فیلم­هایی که او بازی کرده فیلم­های مهمی و جریان­سازی هستند و خود او نیز با سبک منحصر بفردش کلاس بازیگری زنان را در سینمای ایران چند پله ارتقا بخشید.

 

نویسنده: احمد محمدتبریزی